Ca dao về tình yêu đôi lứa ở Hội An

Dĩa bánh đầy sao gọi là bánh ít
Anh đối đặng rồi em cho xít lại đây
 

          Lời đối đáp tình tứ của đôi, nhóm nam nữ trong những lần thi thố hát hò rồi sẽ trở thành tài sản chung của cộng đồng yêu thích hò khoan. Và tác phẩm, ứng tác nào có nhiều người ghi nhớ lại ngày càng được trau chuốt, chỉn chu hơn như bản tình ca lãng mạn của những con người chân lấm tay bùn.

Con chim đa đa đậu nhánh đa đa
Nó kêu lấc la lấc lẽo
Con chim chèo bẻo đậu nhánh măng dòi
 Nó kêu mẹ ơi mẹ hỡi ơi hồi rứa răng
Trên trời có một con trăng
Khi tròn khi khuyết bạn lo rằng không lo
Ở làm chi cho biển cạn thành gò
Sông kia lấp hết chiếc đò không ai đưa
 

     Có những bài ca về tình yêu đôi lứa khá sắc sảo bởi tác giả dân gian biết gieo vào đấy những điểm sáng làm lôi cuốn lòng người. Có thể là thách thức, thử tài nhau giữa cuộc hội làng với biết bao người mong chờ thưởng thức tài nghệ của đôi bên:

-Trăm thứ than, than chi không quạt?
Trăm thứ bạc, bạc chi không mua?
*
- Trăm thứ than than thân không quạt
Trăm thứ bạc bạc nghĩa bạc tình chẳng ai mua
 

 

 

Nhà anh nhà rường vách đố, cửa sổ buồng khoa
Lòng nhất lòng nhì cho chí lòng ba
(…)
Cam sâm, chuối mít cây đà thậm hung
Cây lê cây lựu cây tùng
Bòng chanh ổi sẻ tứ tung ngoài vườn
Trước sân có đám hành hương
Trong nhà năm, bảy cái rương đựng đồ
Thiếu chi hàng lụa mĩ (miều?)
Đất tơi trăm mẫu, lúa chín phơi ngoài đồng
Tới bữa ăn chả phụng nem công
Thịt heo cắt khúc nấu nồi đồng vỏ cua
*
Con mèo con chó có lông
Bụi tre có mắt nồi đồng có quai
Mâm thau bát bị thêu thùa
Gỗ mun bịt bạc không thua chi nhà chàng
 

     Phong phú về nội dung biểu hiện, chủ đề tình yêu đôi lứa trong ca dao, dân ca ở Hội An thể hiện tinh tế mọi cung bậc yêu thương, hờn dỗi… và hạnh phúc, khổ đau của con người. Dáng điệu của kẻ đem lòng nhớ thương một ai đó được tác giả dân gian biểu lộ theo cách thật đáng yêu, cứ vòng vo, tản lờ mặc dầu trong dạ bổi hổi bồi hồi, đứng ngồi không yên:
 

Sông sâu sào ngắn khó dò
Muốn đi thăm bạn sợ đò không đưa
 

 

Lời nguyền ta với bạn thiết ngôn
Sống nằm một chiếu, chết chôn một mồ
Trăm năm không bỏ bạn đi mô
Bạn có sống trên dương gian ta cũng sống
Bạn có thác dưới mồ ta cũng thác theo
Lời nguyền hương vọng đèn treo
Ai mà ở bạc thì thác theo ngọn đèn
 

     Và cả những cuộc tình vỡ tan mang nhiều tiếc nuối, ray rứt, hờn trách nhẹ nhàng mà se sắt lòng người:

 

Bạn cũ ơi cho ta mượn một tiền
Mua dòng chỉ thắm kết nguyền ngãi nhơn
Ngãi nhơn xưa trầu đưa rượu rước
Ngãi nhơn chừ bạc nước nồng vôi
Nắng ba năm ta còn đợi bạn
Mưa một hồi bạn lại bỏ ta
*
Mười ba mười bốn trăng non
Bước qua rằm, mười sáu con thỏ lòn bóng trăng
Khi mô nỉ nỉ non non
Bây giờ cứ thẳng con đàng mà đi