Giữ nét hoa nghề mộc Kim Bồng
- Thứ ba - 21/04/2026 22:49
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Không chỉ dừng lại ở việc “làm nhỏ” sản phẩm, người trẻ còn chú tâm kể câu chuyện văn hóa qua từng món đồ, tạo nên giá trị riêng cho dòng quà lưu niệm làng nghề thông qua các kênh bán hàng trực tuyến, từ đó mở rộng cơ hội đầu ra cho sản phẩm.
Làng mộc Kim Bồng - Cẩm Kim là một trong những làng nghề nổi tiếng tại vùng đất Hội An. Trên hành trình mở cõi, với bàn tay tài hoa, trí sáng tạo và sự bền bỉ, người Kim Bồng đã gây dựng một làng quê trù phú, nổi tiếng với nghề mộc, để lại dấu ấn đậm nét trong tiến trình lịch sử các làng nghề truyền thống ở Hội An, miền Trung Việt Nam.
Quang cảnh làng mộc Kim Bồng. Ảnh: Huỳnh Kim Hoa
Được bao bọc bởi dòng sông Thu Bồn nơi hạ lưu, trong môi trường nhiệt đới ẩm gió mùa, vùng đất Kim Bồng thường xuyên chịu tác động của các đợt bão lụt hằng năm. Dù vậy, vượt trên những yếu tố khắc nghiệt của thời tiết, khí hậu và thuỷ văn, người Kim Bồng đã biết thích ứng linh hoạt, tận dụng những lợi thế về địa lý, hệ thống sông ngòi và sản vật để phát triển các nghề thủ công, giao lưu văn hoá, buôn bán sản phẩm, hòa mình vào dòng chảy thương mại sôi động tại thương cảng sầm uất Hội An, Đàng Trong.
Du khách trải nghiệm Điêu khắc mộc tại Kim Bồng, Hội An. Ảnh: Huỳnh Kim Hoa
Từ sớm, nhiều nghề thủ công đã hình thành như mộc xây dựng, mộc gia dụng, mộc mỹ nghệ, đóng tàu thuyền, dệt chiếu, đan tre, làm thúng chai,… phục vụ đời sống người dân địa phương và lan tỏa đến các vùng lân cận. Trong đó, nghề mộc Kim Bồng cùng với nhiều làng nghề khác góp phần xây dựng nên các công trình kiến trúc đặc sắc tại Đô thị cổ Hội An, cũng như tham gia thi công các công trình quan trọng khác như kinh đô triều Nguyễn. Sự hưng thịnh của thương cảng Hội An vào thế kỷ XVI - XVIII đã tạo nền tảng thuận lợi để sản phẩm mộc Kim Bồng vươn xa. Có thể nói, sự hình thành và phát triển của nghề mộc Kim Bồng cũng như nhiều nghề/làng nghề truyền thống khác ở vùng đất Hội An gắn liền với lịch sử phát triển của thương cảng Hội An.
Tượng phật Di lặc. Ảnh: Huỳnh Kim Hoa
Ngày nay, trên nền tảng các giá trị truyền thống, hoạt động du lịch cộng đồng tại các làng nghề đang được chú trọng đầu tư. Trước đây, thành phố Hội An đã xây dựng thêm nhiều tour, tuyến tham quan mới nhằm mở rộng lộ trình và tạo thêm điểm đến hấp dẫn. Từ ngày 1/6/2025, tour tham quan làng mộc Kim Bồng chính thức đi vào hoạt động. Việc tổ chức tham quan đã mang đến cho du khách nhiều trải nghiệm thú vị như trực tiếp chế tác sản phẩm gỗ, tham quan cơ sở đóng sửa tàu thuyền, xem trình diễn nghề trong không gian đậm chất làng quê.
Bên cạnh khu vực trung tâm làng nghề mộc, vùng đất Kim Bồng vẫn còn nhiều tiềm năng để khai thác du lịch sinh thái, du lịch xanh như các vườn rau hữu cơ, tuyến đường sinh thái, hoạt động đánh bắt cá trên sông, trải nghiệm chợ quê và thưởng thức ẩm thực. Trong đó, sản phẩm du lịch “Chợ quê” thử nghiệm thời gian qua đã bước đầu mang lại hiệu quả truyền thông tích cực, được nhiều cơ quan báo chí quan tâm.
Điều này cho thấy hướng đi du lịch làng nghề, làng quê gắn với văn hóa và con người, tận dụng tài nguyên sẵn có là phù hợp và cần được nhân rộng, đồng thời đáp ứng xu hướng du lịch xanh hiện nay. Trong tương lai, nếu khai thác mạnh hơn mảng ẩm thực với các món ăn dân dã nhưng hấp dẫn như mỳ Quảng, mỳ gà Kim Bồng, cá đuối nướng, gỏi cá trích, mít trộn, bánh xèo, bánh bèo… kết hợp cung cấp nguồn rau sạch từ các vườn hữu cơ, vườn chuối… chắc chắn sẽ tạo thêm nhiều sản phẩm đặc trưng, trở thành trợ lực quan trọng cho phát triển du lịch địa phương.
Một trong nhiều yếu tố tạo nên sức hút đối với du khách chính là các sản phẩm quà tặng lưu niệm, mang dấu ấn riêng của làng mộc Kim Bồng. Đây là kết quả của quá trình chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang tiếp cận thị trường hiện đại, với sự cải tiến về mẫu mã, kích thước và màu sắc.
Nếu trước đây, sản phẩm chủ yếu là các tác phẩm quy mô lớn, chạm khắc cầu kỳ như tượng Phật, linh vật, tranh gỗ hay thuyền buồm, thì nay đã được thu nhỏ thành các sản phẩm tiện dụng, dễ mang theo. Dù có sự thay đổi về hình thức, các sản phẩm nhưng vẫn giữ được độ tinh xảo và giá trị thủ công đặc trưng. Nổi bật với các sản phẩm như móc khóa hình Phật Di Lặc, 12 con giáp, các biểu tượng văn hóa Việt Nam hay bộ lắp ghép 12 con giáp bằng gỗ của nghệ nhân Huỳnh Sướng.
Các Sản phẩm được "nhỏ hóa", dễ mang theo. Ảnh: Huỳnh Kim HoaĐáng chú ý, thế hệ trẻ Kim Bồng đang trở thành lực lượng tiên phong trong quá trình đổi mới sản phẩm. Họ mạnh dạn thử nghiệm thiết kế mới, kết hợp yếu tố truyền thống với nhu cầu hiện đại, hướng đến tính ứng dụng và thẩm mỹ cao. Không chỉ dừng lại ở việc “làm nhỏ” sản phẩm, người trẻ còn chú tâm kể câu chuyện văn hóa qua từng món đồ, tạo nên giá trị riêng cho quà lưu niệm làng nghề thông qua các kênh bán hàng trực tuyến, từ đó mở rộng cơ hội đầu ra cho sản phẩm.
Việc truyền nghề vì thế không chỉ là kế thừa kỹ thuật làm mộc mà còn là một quá trình sáng tạo liên tục. Lực lượng kế cận đã chủ động học hỏi, thích ứng với thị trường du lịch, từng bước xây dựng thương hiệu cho sản phẩm mộc Kim Bồng trong bối cảnh mới. Đây chính là điểm sáng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, phù hợp với định hướng phát triển khi Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo từ cuối tháng 10/2023. Dự án “Mộc Kim Bồng - Khơi nguồn sáng tạo” triển khai sau đó cũng đã bước đầu mang lại một số hiệu quả tích cực trên nhiều phương diện.
Trước đây, việc bảo tồn nghề mộc từng là một bài toán khó. Để theo nghề, người học phải trải qua thời gian dài tích lũy kiến thức, kỹ năng và thực hành, trong khi thu nhập lại bấp bênh so với các ngành dịch vụ - du lịch khác. Vì vậy, số lượng người trẻ tham gia không nhiều, chủ yếu là kế nghiệp trong một số gia đình, như trường hợp nghệ nhân Huỳnh Ri truyền nghề lại cho nghệ nhân Huỳnh Sướng. Trong vài năm gần đây, nhờ vào du lịch và các chính sách phù hợp tại địa phương, không chỉ thu nhập của người dân được cải thiện mà còn khơi dậy tinh thần sáng tạo, khởi nghiệp trong thế hệ trẻ, từng bước gắn bảo tồn nghề với phát triển bền vững.
Trường hợp tiêu biểu là Huỳnh Tấn Quốc (sinh năm 2004), con trai của nghệ nhân Huỳnh Sướng. Quốc hiện đang theo học ngành thiết kế đồ họa tại thành phố Hồ Chí Minh và mong muốn sau khi tốt nghiệp sẽ trở về địa phương, làm công việc gắn với nghề mộc, tiếp nối truyền thống gia đình theo một hướng đi mới.
Huỳnh Tấn Quốc đang tạo tác nghề mộc. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An
Ngày nay, nhiều nghệ nhân trẻ trưởng thành từ Kim Bồng đã tham gia hoạt động du lịch tại Trung tâm Làng nghề truyền thống Cẩm Kim hoặc làm việc tại các cơ sở mộc trên địa bàn Hội An. Với mức thu nhập dần được đảm bảo, họ yên tâm gắn bó lâu dài và tìm hướng mới cho nghề. Chính họ là cầu nối quan trọng, giúp nghề mộc Kim Bồng thích ứng với đời sống hiện đại mà vẫn giữ được nét hoa của nghề truyền thống.
Khi người trẻ nhập cuộc, họ có thể kế thừa truyền thống, cộng với sáng tạo, kết nối thị trường và ứng dụng công nghệ. Từ đó, nghề mộc không còn là một sinh kế mà hoàn toàn có thể tham gia vào kinh tế di sản, xa hơn là ngành công nghiệp sáng tạo. Bảo tồn nghề truyền thống cũng nên là quá trình “mở”, vừa giữ tính thủ công vừa tạo không gian để thế hệ trẻ thử nghiệm và đổi mới.