Đồng chí Hoàng Kim Ảnh với phong trào cách mạng tiền khởi nghĩa ở Hội An
- Thứ hai - 24/08/2026 03:59
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trong bề dày lịch sử về truyền thống đấu tranh cách mạng của Hội An không thể không nhắc đến và tri ân những người con ưu tú của quê hương đã một đời cống hiến, hy sinh làm rạng danh cho mảnh đất quê hương, để rồi hôm nay và muôn đời sau, lớp lớp con cháu được thừa hưởng giá trị trường tồn đã thấm sâu vào máu thịt trong mỗi người con phố Hội - truyền thống quê hương Hội An anh hùng. Một trong những người con ưu tú đã góp phần xây đắp nên truyền thống đầy tự hào ấy là đồng chí Hoàng Kim Ảnh.
Đồng chí Hoàng Kim Ảnh (1914 - 2002) sinh ra ở ấp Ngọc Thành, làng Kim Bồng - một vùng quê có truyền thống đấu tranh yêu nước ở Hội An (ấp Ngọc Thành nay thuộc phường Hội An). Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, đồng chí đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng đối với phong trào đấu cách mạng ở Hội An, đậm nhất là giai đoạn cách mạng Tiền khởi nghĩa.
Trước năm 1930, cùng với xu hướng phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng trong cả nước, phong trào cách mạng ở Hội An trước lúc này cũng diễn ra vô cùng sôi nổi thông qua hoạt động của Chi hội Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Hội An. Đây là tiền đề quan trọng để Chi bộ Đảng Cộng Sản đầu tiên ở Hội An thành lập vào tháng 4/1930.
Dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng, phong trào cách mạng ở Hội An được định hướng theo đường lối chung nên phát triển mạnh mẽ hơn. Nhiều tổ chức trong quần chúng cũng có những hoạt động tích cực hướng về Đảng, về cách mạng. Nổi bật là “Hội đọc sách Kim Bồng” do đồng chí Hoàng Kim Ảnh cùng với các đồng chí Nguyễn Thái, Lê Vinh thành lập năm 1933 hoạt động nửa công khai với khoảng 15 hội viên. Đồng chí Hoàng Kim Ảnh được Hội giao nhiệm vụ làm thủ quỹ tiếp nhận và quản lý kinh phí thu từ tiền của hội viên đóng khi tham gia vào Hội, nguyệt phí của hội viên và tiền ủng hộ của cá nhân bên ngoài phục vụ cho các hoạt động của Hội. Từ nguồn kinh phí này, Hội đã mua được nhiều sách, báo tiến bộ để tuyên truyền cho hội viên. Từ đó, nhiều thành viên của Hội đã từng bước giác ngộ lý tưởng cách mạng của Đảng. “Hội đọc sách Kim Bồng” cũng đã tổ chức được nhiều hoạt động bên ngoài gây được ảnh hưởng lớn trong nhân dân. Trong phong trào đấu tranh dân chủ giai đoạn 1936 - 1939, “Hội đọc sách Kim Bồng” trở thành lực lượng nòng cốt tham gia phong trào, qua đó tuyên truyền, lôi kéo đông đảo quần chúng nhân dân tập trung trong Mặt trận dân chủ đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ thiết thân.
Trong giai đoạn này, ngoài những đóng góp cho hoạt động của “Hội đọc sách Kim Bồng”, đồng chí Hoàng Kim Ảnh còn tích cực tham gia nhiều hoạt động thúc đẩy phong trào cách mạng chung của Hội An. Ngày 28/2/1937, đồng chí đã dẫn đầu đoàn của Hội An hơn 4.000 người gồm công nhân, nông dân, tiểu thương, tiểu chủ, học sinh,... trong Sở Đạc Điền và thanh niên Cẩm Phô, Kim Bồng ra Touran (Đà Nẵng) biểu tình công khai nhân việc phái viên của chính phủ bình dân Pháp do Guýt - tanh - Gô - đa sang điều tra tình hình Đông Dương. Với các khẩu hiệu đấu tranh có nội dung chống sưu cao, thuế nặng, đòi tự do dân chủ, chống phát xít,... cuộc biểu tình trở thành cuộc biểu dương lực lượng công khai có quy mô lớn của quần chúng ở Hội An. Sau đó, cuối năm 1937, đồng chí Hoàng Kim Ảnh được bầu vào Ban vận động cách mạng Hội An, trực tiếp chỉ đạo “Ban chấp hành nghiệp đoàn” nửa công khai để vận động thành lập “Hội ái hữu” trong các ngành nghề, qua đó tập hợp, đoàn kết công nhân đấu tranh. Đồng chí còn được phân công phụ trách hội ái hữu ngành thợ mộc, nề Kim Bồng, Cẩm Phô, Trường Lệ. Với những kinh nghiệm hoạt động trong “Hội đọc sách Kim Bồng”, đồng chí đã đầu tư nhiều sách, báo để anh em thợ đọc nâng cao kiến thức chính trị. Những hoạt động của đồng chí đã trực tiếp ảnh hưởng đến phong trào cách mạng ở các địa phương này. Trong phong trào đấu tranh chống tăng thuế môn bài, thuế ruộng đất ở Hội An - một phong trào diễn ra sôi nổi trong năm 1938, đồng chí Hoàng Kim Ảnh đã giữ vai trò là một trong hai lãnh đạo chủ chốt.
Đặc biệt, tháng 5/1939, thực dân Pháp mở hội chợ ở Hội An. “Ban chấp hành nghiệp đoàn” và “Đoàn thanh niên dân chủ Hội An” giao nhiệm vụ cho đồng chí Hoàng Kim Ảnh, lúc này là phó thư ký nghiệp đoàn làm đơn đăng ký tham gia và làm chủ “Gian hàng đặc biệt” tại hội chợ để tuyên truyền cho hoạt động của Mặt trận dân chủ. Các mặt hàng được trưng bày một phần do các đoàn thể ở Hội An mua sắm, một phần do các địa phương trong tỉnh gửi đến nên vô cùng phong phú như: rượu dâu, đồ dùng học sinh, vải... Điểm đặc biệt của gian hàng chính là việc đồng chí Hoàng Kim Ảnh cùng với những người tham gia đã khôn khéo lồng ghép giữa việc bày trí hàng hóa với tuyên truyền chính trị công khai tạo nên sự lôi cuốn cho người xem. “Trước cửa gian hàng vẽ hình người công nhân quần xanh, áo trắng, tay giơ cao ngọn đuốc mang chữ “hòa bình”. Cuối gian hàng là tấm phông rộng vẽ bản đồ Liên bang Xô viết màu đỏ tươi nằm giữa quả cầu màu xanh”. Trên các mặt hàng bánh và vải đề các khẩu hiệu: “ủng hộ hòa bình”, “ủng hộ tự do dân chủ”, “đả đảo chiến tranh”... Gian hàng đã thu hút đông đảo khách đến xem, mua hàng. Thế nhưng “Gian hàng đặc biệt” này cũng chỉ tồn tại được 8 giờ trước khi bọn mật thám đến tịch thu hàng hóa, niêm yết gian hàng và bắt giam tất cả những người tham gia làm việc. Đồng chí Hoàng Kim Ảnh cũng bị bắt giam trong vòng 20 ngày. Mặc dù bị địch tra tấn, dụ dỗ nhưng với khí tiết kiên trung, mưu trí, đồng chí đã trả lời các câu hỏi một cách khôn ngoan nên chúng không khai thác được gì, bí mật của Đảng và cơ sở được giữ vững.
Từ những hoạt động tích cực trong “Hội đọc sách Kim Bồng” và Ban vận động cách mạng Hội An, vào năm 1940, đồng chí Hoàng Kim Ảnh được vinh dự đứng vào hàng ngũ của Đảng. Cũng năm này, đồng chí làm Bí thư Chi bộ Kim Bồng - Chi bộ được thành lập vào cuối năm 1940, trực thuộc Huyện ủy Duy Xuyên. Trên cương vị Bí thư, đồng chí Hoàng Kim Ảnh tập trung chỉ đạo xây dựng và củng cố vững chắc tổ chức hoạt động của Chi bộ. Vì thế Chi bộ Kim Bồng trở thành nòng cốt góp phần vào sự tái khôi phục, phát triển tổ chức Đảng và phong trào cách mạng Hội An trong năm 1941.
Trước yêu cầu phát triển mới của phong trào cách mạng ở Hội An, cuối năm 1941 Thành ủy lâm thời Hội An được thành lập. Đồng chí Hoàng Kim Ảnh được tín nhiệm bầu làm Bí thư cho đến tháng 2/1942. Trong thời gian này, công tác xây dựng tổ chức Đảng cũng như phong trào cách mạng ở Hội An gặt hái được nhiều thành quả quan trọng.
Tháng 5/1942, Liên tỉnh thành ủy: Quảng Nam - Hội An - Đà Nẵng được thành lập. Đến ngày 15/6/1943, Liên tỉnh thành ủy được đổi tên thành Tỉnh ủy Quảng Nam (kể cả địa bàn Đà Nẵng). Đồng chí Hoàng Kim Ảnh cũng đã tham gia chỉ đạo phong trào cách mạng của tỉnh với tư cách là thành viên của các tổ chức Đảng này. Đến tháng 3/1943, do việc đánh rơi “vé số cứu quốc” ở Duy Xuyên, địch tổ chức đánh phá nhiều cơ sở Đảng trong toàn tỉnh, vây bắt nhiều đảng viên. Đồng chí Hoàng Kim Ảnh cũng bị bắt trong khoảng thời gian này. Đồng chí bị giam tại Nhà lao tỉnh mãi đến ngày 9/3/1945 - ngày Nhật đảo chính Pháp, đồng chí mới được trả tự do. Mặc dù bị giam cầm nhưng đồng chí vẫn bắt liên lạc với bên ngoài để nắm tình hình và có những ý kiến chỉ đạo kịp thời.
Ngay khi ra tù, để tránh âm mưu có thể bắt lại của địch, đồng chí đã chuyển lên vùng núi Phước Sơn. Vài ngày sau, đồng chí trở về lại Hội An tiếp tục hoạt động. Tháng 5/1945, đồng chí được bổ sung vào Thành ủy Hội An, tham gia chỉ đạo hoạt động của Mặt trận Việt Minh. Trong thời gian này, đồng chí đã quan hệ với trưởng đoàn “Hướng đạo” Hội An để tuyên truyền, lôi kéo hướng đạo sinh vào phong trào chung của Mặt trận Việt Minh, góp phần tạo tiền đề chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền.
Lúc này, trên địa bàn Hội An, phong trào cách mạng đang dâng cao mạnh mẽ. Các tổ chức, đoàn thể đã được tập hợp đông đảo xung quanh hạt nhân là Mặt trận Việt Minh. Tình thế cách mạng trong nước và thế giới đang có những chuyển biến tích cực, tác động trực tiếp để tạo nên thời cơ “ngàn năm có một” cho phong trào cách mạng ở Hội An. Trong thời thế đó, ngày 15/8/1945, thành ủy Hội An tổ chức Hội nghị phổ biến nghị quyết và kế hoạch khởi nghĩa của Tỉnh ủy. Hội nghị đã chủ trương thành lập Ủy ban khởi nghĩa Hội An, đồng chí Hoàng Kim Ảnh là một trong năm thành viên của Ủy ban. Tiếp đó, chiều ngày 17/8/1945, Ủy ban mở cuộc họp tại nhà ông Huỳnh Đủ ở ấp Ngọc Thành với sự tham gia của đồng chí Võ Toàn và Phan Thị Nễ. “Hội nghị đã quyết định khởi nghĩa giành chính quyền ở Hội An ngay trong đêm 17 rạng sáng ngày 18/8/1945”.
Đêm ngày 17/8/1945, được lệnh của Ủy ban khởi nghĩa, lực lượng vũ trang và quần chúng nhân dân từ nhiều ngã ào ào tiến vào nội ô chiếm lấy các cơ quan đầu não của địch. Đồng chí Hoàng Kim Ảnh phụ trách đoàn khởi nghĩa từ Ngọc Thành đi qua Chùa Cầu xuống đánh chiếm đồn lính, sau đó chiếm lấy kho bạc rồi tiến lên hòa cùng đoàn người đánh chiếm Toà Công sứ. Ngay khi ta chiếm được Tòa Công sứ, trong đêm hôm đó, đồng chí chuyển sang chỉ huy lực lượng du kích tự vệ tổ chức canh gác vùng nội ô để bảo vệ lực lượng cách mạng trước sự quấy phá của một số phần tử ngoan cố chưa chịu quy hàng. Chiến công này đã hạn chế thấp nhất tổn thất của lực lượng cách mạng, góp phần vào thắng lợi toàn vẹn của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hội An vào ngày 18/8/1945.
Sau Cách mạng tháng Tám, vào tháng 7/1947, đồng chí Hoàng Kim Ảnh được bầu làm Bí thư Thị ủy Hội An đến giữa tháng 4/1949 trước khi đồng chí được điều động về Tỉnh làm công tác khác. Từ đó cho đến sau năm 1975 đồng chí vẫn tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp cách mạng tại Tỉnh và Bộ Thương nghiệp.
Nhìn lại những bước thăng trầm của phong trào cách mạng Hội An giai đoạn Tiền khởi nghĩa mới thấy hết được bao gập ghềnh, khó khăn của phong trào cách mạng Hội An nói chung, chặng đường hoạt động cách mạng của đồng chí Hoàng Kim Ảnh nói riêng đã phải trải qua. Nhưng dưới sự dìu dắt, soi đường của Đảng, trên chặng đường ấy, cách mạng ở Hội An đã gặt hái được thành công rực rỡ, góp phần vào thành quả chung của phong trào cách mạng cả nước. Trong thành quả chung đó có sự đóng góp tích cực của người con ưu tú, người Cộng sản kiên trung Hoàng Kim Ảnh.
* Tài liệu tham khảo:
1. Lịch sử Đảng bộ thị xã Hội An (1930 - 1975)
2. Lịch sử Đảng bộ xã Cẩm Kim (1930 - 1975)
3. Ghi chép theo lời kể của đồng chí Hoàng Kim Ảnh về “Hội An trước và sau khởi nghĩa tháng Tám” (Tài liệu NCLSĐ tỉnh QNĐN)
4. Bia di tích lịch sử cách mạng nhà ông Huỳnh Đủ.