Đô thị cổ Hội An - Di sản Văn hoá Thế giới

https://hoianheritage.net

Bác Hồ trong ca dao, dân ca ở Hội An

“Tháp Mười đẹp nhất bông sen
Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ”
Hai câu thơ trên ca ngợi Bác Hồ, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Hình ảnh Bác được ví như một bông hoa sen - bông hoa mang ý nghĩa cao quý. Dù năm tháng qua đi, dẫu núi kia có mòn và sông kia có cạn, nhưng hình ảnh, tên tuổi của Bác vẫn mãi trong tim mọi người dân Việt Nam. Đặc biệt, trong kho tàng văn học dân gian của Việt Nam, Bác kính yêu của chúng ta thường được dân gian hóa thân vào trong những vần ca dao huyền diệu, đẹp đẽ và trong sáng vô ngần, ca dao, dân ca Hội An là một bộ phận trong kho tàng ấy nên cũng không ngoại lệ.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, nhân dân Hội An đã tạo nên một dòng văn học dân gian với nhiều thể loại phong phú, phản ánh đời sống lịch sử, xã hội của quê hương, đất nước, của địa phương, trong đó chiếm số lượng nhiều nhất là chủ đề lịch sử kháng chiến. Qua kết quả sưu tầm văn học dân gian Hội An do Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An thực hiện trong thời gian qua, trong tổng số 1644 đơn vị ca dao, dân ca sưu tầm được, có 428 đơn vị ca dao chủ đề lịch sử kháng chiến (chiếm 26%). Trong đó, hình ảnh Bác Hồ chiếm một tỉ lệ không nhỏ trong thể loại ca dao, dân ca Hội An. Bởi Bác là vị anh hùng giải phóng dân tộc đã trở thành nhân vật lịch sử vĩ đại, tồn tại trong đời sống tinh thần của người dân Việt Nam nói chung, người dân Hội An nói riêng.
      
Trong hoàn cảnh đất nước bị chiến tranh, chia cắt, Bác đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập cho non sông, cũng vì thế hình ảnh Bác đã trở thành thiêng liêng, gần gũi với mọi người dân trên đất nước chúng ta. Đối với người Hội An, trước hết là thể hiện lòng tôn kính và ngưỡng mộ Bác:

Ngồi em nhớ Bác Hồ nơi xa vắng
Bác mến yêu giờ Bác sống ngày đâu
Em chúc mong sau này chiến thắng
Hôn Bác Hồ mà vuốt chùm râu
Tuy cách xa nhưng còn cố gắng
Nơi xa vời lòng Bác còn thương”.

“Đêm nay bên bếp lửa hồng
Cháu ngồi nén nót mấy dòng chữ xanh
Ngày đầu khói lửa chiến tranh
Cháu còn niên thiếu theo anh đến trường
Những đêm dạ hội quê hương
Cháu nhìn ảnh Bác lòng thương dạt dào
Cháu nhìn vầng trán cao cao
Nhìn đôi mắt Bác như sao sáng ngời
Bác nhìn thấy cả khắp nơi
Xua tan bóng tối cho đời thắm tươi”.

Trong kháng chiến, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Bác luôn tạo sức mạnh cho quân dân ta tiến lên giành chiến thắng. Hình ảnh Bác luôn hiện hữu trên mỗi chặng đường hành quân vất vả, trong mỗi bước tiến công của quân và dân Hội An:

“...Quyết đem xương máu ra giành
Cho nền độc lập rạng danh Cha già
Cha già lãnh đạo chúng ta
Mưu mô kế hoạch trở qua phải trần
... Cụ Hồ mình hai con mắt là bốn con ngươi
Ngày hôm nay cụ lãnh đạo cho nhân dân
Trường kì kháng chiến tinh thần nêu cao”.
 
“... chiến tranh Âu Á sáng ngời
Hồ Chí Minh anh dũng ra đời cứu dân
Trải qua mấy mươi năm Âu Á phân trần
Thời cơ ám hiện soi gần ngó xa...”.
“Tuốt gươm thiên dung cho nước nhà
Khiến cho Việt Nam thoát ách xưa
Hồ Chí Minh anh hùng bao lẫy lừng chiến đấu
Thắng dân Ngụy trên con đường giải phóng...”.

Rồi những lời dặn dò của Bác với đồng bào ta sau hội nghị Giơ-ne-vơ:
 
“Hội nghị Giơ - ne - vơ
Kết thúc ngoại giao ta đã thắng lợi to
Cụ Hồ kêu gọi dặn dò
Đồng bào ta phải nhớ cho rõ ràng
Pháp và ta hai đàng kí kết
Hiệp định đình chiến ở Việt Nam
Thừa nhận Pháp đã kí rằng
Chủ quyền thống nhất hoàn toàn về ta...”
         
Hình ảnh của Bác Hồ cũng được người dân Hội An đưa vào những câu ca hò khoan đối đáp:

À ơi nghe anh giác ngộ đã lâu
Đây em xin hỏi đôi câu về tình hình
... Em hỏi anh anh lại đáp liền
Ai vì dân vì nước vì bình quyền tự do
Ai vì dân ấm dân no nước giàu dân mạnh
Đó là cụ Hồ lo cho nước mình...
         
Nhằm thể hiện lòng tôn kính Người, vào ngày sinh nhật của Bác, người dân Hội An đã gửi lời chúc mừng Bác thông qua những vần ca dao xúc tích, ngắn gọn:
 
“Mười chín tháng năm cờ bay phất phới
Lòng anh như sao vàng
Hôm nay là ngày hội liên hoan
Chúng con mừng Bác, tuổi vàng Bác trẻ trung
Bác Hồ ơi! Bác ở phương nào
Chúng con tin chắc, chúng con tin mỏi mắt
Mong Bác sức khỏe hơn xưa...”
         
Thế rồi, khi hay tin Bác mất, nỗi tiếc thương vô hạn của người dân cả nước nói chung không gì có thể tả được, để bày tỏ nỗi niềm đó, người dân Hội An lại mượn những câu ca dao để diễn tả cảm xúc:
 
“Tin sét đánh từ thủ đô Hà Nội
Vọng Hồ Nam vang dội đất trời
Cả nước kêu Bác Hồ ơi
Tim người ngừng đập vạn lời đâu thương
... Triệu tấm lòng một ước ao
Hôm nào ra đón Bác vào miền Nam
Hội An ơi Bác ghé thăm ta đó
Tóc bạc cha già gửi gió hương thơm
Được gần Bác một chiều hôm
Dâng lên Bác chén cơm gạo mùa
... Thu Bồn nước chảy mát trong
Thuyền ra đón Bác giữa dòng không gian
Đất Hội An sống hiên ngang
Thủy chung với Bác lòng luôn đợi chờ...”
         
Ngay cả những người con đang bị tù đầy nơi Côn Đảo cũng nghẹn ngào:
 
“Một buổi chiều mùa trên Côn Đảo
Lúc hai giờ chiều ngày bảy tháng chín
Bỗng nghe tin bão tố ngập trùng dương
Bác Hồ Chủ tịch vị Cha già đã tạ thế
Mắt đang sáng bỗng về đẫm lệ
Tai nghe như điếc, miệng lại như câm...”

Cùng với lòng tiếc thương vô hạn là nỗi nhớ Bác Hồ - người Cha chung của dân tộc dù người đã đi xa nhưng nỗi nhớ Người luôn hiện hữu trong tim mỗi người và tình cảm đó được thể hiện qua những vần ca dao bình dị:

Bác ơi Bác đã mất rồi
Còn đâu Bác hẹn đến ngày vô Nam
Nhìn chân dung nước mắt con lỡ tràn
Mở tờ di chúc lòng còn xót đau
Trông từng nét đọc từng câu
Tưởng như Bác vẫn ở đâu bên lòng...
 
Bác ơi con nhớ Bác trăm bề
Miền Nam nhớ Bác, Bác chưa về Bác thăm
Bác ơi con đã về đây
Bao năm xa cách bàn tay mẹ hiền
Bác Hồ hình ảnh thiêng liêng
Tù lao chúng cháu ngày đêm nhớ người
Mà nay Bác đã đi rồi
Xé lòng thương tiếc Bác ơi thấu tình...

Điều vinh dự của người dân Hội An trong lịch sử, đó là được Bác Hồ tặng cho của quân và dân Hội An khẩu súng Các-bin, đây là kỷ vật vô giá, nói lên tình cảm của Bác đối với Đảng bộ, quân và dân Hội An, tình cảm ấy còn giữ mãi không bao giờ phai nhạt và tình cảm này được người dân địa phương thể hiện qua câu ca dao:
 
Đứng uy nghiêm bên bờ sông Cửa Đợi
Khắp bốn mùa rau trái đượm hương thơm
... Nhớ ngày ta khởi nghĩa Hội An
Cờ sao năm cánh huy hoàng tung bay
... Sống trong nanh vuốt quân thù
Hội An vẫn nhớ không nguôi Bác Hồ
Thấu lòng Bác đã gửi vô
Tặng một cây súng hơn kho vàng mười...”
         
Luôn ghi tạc những lời dặn dò của Bác, sau ngày đất nước độc lập, thống nhất, người dân Hội An đã thực hiện lời căn dặn của Bác, quyết tâm học tập từng bước xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp:
 
“Chúng con nhớ Bác Bác ơi
Nhớ lời Bác dặn đời đời nhớ ghi
...Quyết tâm học tập không chơi
Rạng danh đất nước như lời Bác khuyên
... Nghe lời căn dặn của cha
Quyết tâm mà học đưa nước nhà tiến lên”.
 
Qua những câu ca dao, dân ca nói về Bác Hồ sưu tầm được ở Hội An, cho thấy trong hai cuộc kháng chiến chống xâm lược, hình ảnh của Bác luôn hiện hữu trong tâm trí của người dân Hội An, Bác là động lực, là niềm tự hào của mỗi người dân Việt, vì thế chúng ta hay bắt gặp những câu ca dao ca ngợi Bác Hồ ngay trong gian đoạn gắt gao, dưới sự kiểm soát và truy lùng của địch. Nhờ đó mà qua bao thăng trầm của lịch sử, hình tượng Bác Hồ luôn đọng mãi trong tim mọi người con đất Việt.

Bên cạnh những chủ đề về ca ngợi, quê hương đất nước; tình yêu đối lứa; lao động sản xuất...; ca dao, dân ca Hội An viết về Bác Hồ là một trong những chủ đề viết về nhân vật lịch sử của dân tộc, với sự vĩ đại của Bác được phản ánh thông qua lăng kính thẩm mỹ dân gian của nhân dân, tạo nên sự phong phú trong kho tàng văn học dân gian của Hội An nói riêng, văn học dân gian Việt Nam nói chung.
     

Tác giả: Lệ Xuân

Nguồn tin: Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An

Chú ý: Việc đăng lại bài viết trên ở website hoặc các phương tiện truyền thông khác mà không ghi rõ nguồn http://hoianheritage.net là vi phạm bản quyền
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây