Chợ Hội An

                 Đến thời kỳ có khách nước ngoài đến, hàng hóa hội tập nhiều, cả Đô thị thương cảng Hội An là một chợ lớn. Nếu phố có hiệu buôn, kho hàng... của thương nhân thì chợ trước sau vẫn là nơi tụ hội của dân tứ xứ trong địa phương, buôn bán cơ động, vốn ít nhưng hàng hóa lại đa dạng, dồi dào. Trong cuốn "Người Châu Âu ở An Nam", đoạn viết về Hội An, C.May Bon đã có nhận xét: "Thổ dân có thói quen mang đến những sản phẩm trong vùng như tơ lụa sống, tơ đã dệt, gỗ đóng đồ đạc, gỗ trầm hương, đồng, xạ hương, quế, hạt tiêu, gạo và các tàu Trung Quốc..." Trong ký ức con người Hội An ngày nay vẫn còn vang vọng nhiều câu ca dao dí dỏm ghi nhận hoạt động của Chợ Hội
An:

và câu hát ghẹo:

"Hội An trăm vật trăm ngon
Từ từ lỗ miệng để chồng con được nhờ"
 

        Chợ Hội An hiện nay vẫn phản ảnh bóng dáng xa xôi của chợ xưa và cả sự phồn thịnh của một đô thị thương cảng từng nổi tiếng một thời. Đây là nơi thu hút hàng hóa ở cả mặt đường thủy và đường bộ, xa và gần. Người dân cả một vùng bên phía sông Thu Bồn kéo dài từ Trung Phường, Nồi Rang, Duy Nghĩa, Duy Vinh, Bàn Thạch, Bà Rén, đến Gò Nổi, Điện Phương theo đường sông đến Hội An. Đi theo đường bộ bằng những phương tiện, xa như Điện Dương, Cẩm Hà, Trà Quế, An Bàng, Phước Trạch, Cẩm Thanh, Cẩm Châu cũng điểm hẹn là chợ Hội An.

        Ở thời kỳ trước, nếu chợ Hội An là nơi thu hút giao dịch và là bộ mặt thể hiện mức độ cung - cầu lớn của một thương cảng có ý nghĩa quốc tế thì ở thời kỳ sau và hiện nay, chợ Hội An vẫn có ý nghĩa giao dịch chung cho cả một vùng không riêng ở Hội An và cả một số xã của các huyện bạn như Duy Xuyên, Điện Bàn.

        Chợ Hội An, nằm trên trục đường Trần Phú, phường Minh An: Theo nhiều nguồn tư liệu cho biết, chợ Hội An hiện nay được lập vào khoảng năm 1848 (sau khi đường Nguyễn Thái Học được hình thành từ sau 1840). Nguyên xưa chợ nằm ở khu vực phía trước đình Ông Voi (đình Hội An), chạy theo đường Lê Lợi đến đường Trần Phú, giáp bờ sông (chưa có đường Nguyễn Thái Học).
        Theo mô hình chung, chợ thường họp ở ngã 3 đường, các bến sông, gần đình, chùa - miếu. Khi chuyển về chỗ như hiện nay, chợ Hội An cũng hội đủ các yếu tố: ở trước miếu Quan Công (Chùa Ông), sát bờ sông và ngã 3 giao thông đường bộ của phố/thị Hội An (nhất cận thị/ phố - nhị cận giang/sông - tam cận lộ/đường). Về mặt kết cấu kiến trúc, bố cục mặt bằng của chợ đã được tái tạo vào đầu thế kỷ XX, trong khuôn viên hình chữ nhật, kết cấu xây bằng gạch, cửa vòm, mái ngói vẩy cá. Đặc biệt phía trước chợ, giữa cửa ra vào có một giếng nước (tương truyền có trước chợ), khi lập chợ ở đây thì giếng đã cung cấp nước cho cả chợ và khu vực xung quanh, cùng với việc xây chợ, giếng cũng được làm mái che - nên giếng có tên gọi là giếng mái. Mái có bộ sườn gỗ, đặt trên 4 trụ xây bằng gạch, tròn, lợp ngói vẩy cá. Có 4 mái, hình chóp. Thành giếng cao khoảng 80 cm, có đặt tời quay tay để múc nước. Cho đến nay, chợ Hội An - giếng mái vẫn mãi còn thân quen - gắn bó đối với mỗi người dân Hội An - nhất là khi xa quê.