Trường tồn những làng nghề

NNND Huỳnh Sướng (giữa) hướng dẫn du khách nước ngoài trải nghiệm chạm trổ nghề mộc Kim Bồng. Ảnh: Vĩnh Lộc

Tiếp nối mạch nguồn lịch sử

Mới sáng, làng mộc Kim Bồng (phường Hội An) đã thức dậy trong tiếng đục, tiếng đẽo lách cách vang khắp xóm. Trong gian xưởng nhỏ thơm mùi gỗ mới, Nghệ nhân Nhân dân (NNND) Huỳnh Sướng lặng lẽ bên bàn làm việc, tỉ mỉ gọt giũa từng đường đục trên tác phẩm của mình. Đó là công việc ông đã gắn bó suốt hơn nửa thế kỷ, kể từ ngày còn là cậu bé chập chững theo cha học nghề.

Sinh ra trong một gia đình có 13 đời làm nghề mộc ở Kim Bồng, Huỳnh Sướng lớn lên cùng tiếng đục, tiếng bào và mùi gỗ mới. Mới ngoài mười lăm tuổi, ông đã theo cha - NNND Huỳnh Ri - đi khắp nơi trùng tu những ngôi đình, mái chùa, hội quán cổ. Năm 1996, ông chuyển sang sản xuất mộc mỹ nghệ và mở lớp dạy nghề cho thanh niên địa phương. Hướng đi này đã mang đến cho ông nhiều giải thưởng và danh hiệu cao quý, đồng thời cũng mở ra diện mạo mới cho mộc Kim Bồng khi gắn với du lịch Hội An.

Hình thành khoảng thế kỷ 15 - 16, làng Kim Bồng được gầy dựng bởi 4 tộc Nguyễn, Huỳnh, Phan, Trương, tất cả đều là thợ mộc từ Thanh Hóa vào. Qua thăng trầm thời gian, những thế hệ trong làng vẫn bền bỉ giữ nghề. Theo NNND Huỳnh Sướng, sức sống làng nghề bắt nguồn từ truyền thống gia đình và ý thức kế thừa. Với ông, làm nghề không đơn thuần là mưu sinh mà còn là trách nhiệm với tổ tiên và di sản cha ông để lại. Ở đó, mỗi dụng cụ, mỗi đường chạm khắc đều chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ cần được gìn giữ và trao truyền.

Nghề làm đèn lồng gắn với lịch sử đô thị cổ Hội An và vùng đất xứ Quảng. Ảnh: Vĩnh Lộc

Xứ Quảng được ví như vùng đất trăm nghề, nơi những kỹ thuật, kinh nghiệm, sự sáng tạo đã trở thành tài sản văn hóa được gìn giữ qua nhiều đời. Điều đó cũng hiện diện ở làng đá mỹ nghệ Non Nước (phường Ngũ Hành Sơn), minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của các làng nghề Đà Nẵng. NNND Nguyễn Long Bửu, hậu duệ đời thứ tư của dòng họ Nguyễn làm nghề đá cho rằng, ngoài đam mê và sự sáng tạo, tinh thần trách nhiệm với nghề chính là yếu tố quan trọng giúp làng nghề tồn tại, phát triển.

Qua bàn tay tài hoa của ông và những người thợ, từng khối đá vô tri trở thành các tác phẩm nghệ thuật mang giá trị thẩm mỹ, góp phần làm nên thương hiệu của làng nghề Non Nước suốt nhiều thế kỷ.

Lan tỏa giá trị làng nghề

Những năm gần đây, nhiều làng nghề đã chủ động thích ứng với xu thế mới. Bên cạnh bảo lưu những kỹ thuật truyền thống, các cơ sở sản xuất cũng mạnh dạn cải tiến mẫu mã, kết hợp du lịch trải nghiệm, ứng dụng công nghệ trong quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường qua thương mại điện tử. Đáng chú ý, ngày càng có nhiều người trẻ trở về quê tiếp nối nghề truyền thống gia đình. Họ mang theo kiến thức, tư duy thiết kế và công nghệ mới để nâng cao giá trị sản phẩm, giúp đưa làng nghề đến gần hơn với thị trường trong và ngoài nước.

Giá trị của làng nghề xứ Quảng không chỉ nằm ở sản phẩm thủ công mà còn chính là kho tàng tri thức dân gian. Ảnh: Vĩnh Lộc

Theo NNND Lê Đức Hạ, Cơ sở Đất nung Lê Đức Hạ (phường Điện Bàn), mỗi sản phẩm thủ công đều mang dấu ấn riêng bởi phía sau đó là câu chuyện về người thợ, về làng nghề và vùng đất đã tạo nên sản phẩm. “Nhiều du khách tìm đến làng nghề hôm nay không chỉ để mua một món quà lưu niệm mà còn muốn trực tiếp chứng kiến quá trình tạo ra sản phẩm, lắng nghe câu chuyện giữ nghề qua nhiều thế hệ. Chính những trải nghiệm ấy đã tạo nên sức hút riêng của các làng nghề truyền thống”, ông Hạ nói. Đặc biệt, sau nhiều năm lập nghiệp nơi phố thị, các con của ông Lê Đức Hạ cũng đã trở về tiếp nối nghề gốm của gia đình, tạo thêm sức trẻ cho làng nghề.

Tương tự, con trai NNND Huỳnh Sướng sau khi tốt nghiệp đại học chuyên ngành thiết kế mỹ thuật cũng đã trở về Kim Bồng nối nghiệp cha. Thế hệ trẻ mang theo tư duy thiết kế và công nghệ hiện đại, kết hợp với những giá trị truyền thống của làng nghề để tạo ra các sản phẩm vừa giữ hồn mộc Kim Bồng, vừa đáp ứng thị hiếu đương đại, góp phần đưa thương hiệu làng mộc phát triển.

Những năm qua, cùng với các chính sách bảo tồn làng nghề, phát triển du lịch cộng đồng và chương trình OCOP, nhiều nghề truyền thống đã từng bước hồi sinh, tìm được hướng đi phù hợp trong bối cảnh mới. Tuy nhiên, theo NNND Nguyễn Văn Tiếp, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ thành phố Đà Nẵng, mọi chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có những nghệ nhân tâm huyết sẵn sàng dành cả cuộc đời để gìn giữ và truyền dạy nghề.

“Người nghệ nhân chính là kho tàng tri thức sống của mỗi làng nghề. Nếu không có lớp nghệ nhân kế cận, việc bảo tồn sẽ rất khó bền vững”, ông Tiếp bộc bạch. Nhiều năm qua, ông Nguyễn Văn Tiếp đã trực tiếp đào tạo hàng chục lao động trở thành những người thợ lành nghề; nhiều học trò của ông được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, trong đó có cả con trai ông.

Hơn 555 năm kể từ khi danh xưng Quảng Nam xuất hiện trong lịch sử, những làng nghề truyền thống vẫn hiện diện như một phần không thể tách rời của bản sắc văn hóa xứ Quảng. Dẫu đối mặt với không ít thách thức của cơ chế thị trường và quá trình đô thị hóa, những người thợ vẫn bền bỉ gìn giữ từng nét nghề, từng giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.